- Bitki Adı
- Uyuz otu
- Bitki Diğer Adları
- Kelebek otu, Çayır papatyası
- Azerbaycan Adı
- Qaşınma otu
- Latince Adı
- Scabiosa columbaria
- Almanca Adı
- Tauben-Skabiose
- Arapça Adı
- سكابيوزا
- Farsça Adı
- اسکابیو زا
- Fransızca Adı
- Scabieuse colombaire
- İngilizce Adı
- Small scabious
- İtalyanca Adı
- Scabiosa colombaria
- Rusça Adı
- Скабиоза голубиная
- Yunanca Adı
- Σκαμπιόζα
- Bulunduğu Yer
- Avrupa, Anadolu ve Kafkasya çayırlarında.
- Toplanma Zamanı
- Haziran - Eylül aylarında çiçeklenme döneminde toplanır.
- Kullanılan Bölgesi
- Çiçekleri ve yaprakları.
- Yetiştiği Bölgeler
- Avrupa, Anadolu, Kafkasya ve Orta Asya.
BİTKİ TANIMI
Çok yıllık otsu bir bitkidir. 30-80 cm boylarında, mor ve mavi çiçekli, papatyagiller ailesine yakın Scabiosaceae familyasındandır.
GÜNLÜK KULLANIM
Halk arasında cilt rahatsızlıklarında kaynatılarak lapa halinde veya çay olarak kullanılmıştır.
MODERN BİLİMDE
Antiseptik ve cilt sağlığı üzerine etkileri araştırılmaktadır.
KULLANIM ALANLARI
- Uyuz,
- Cilt döküntülerinde,
- Yara tedavisinde,
Toksinleri atmada.
Cilt hastalıklarında.
YAN ETKİLERİ
Aşırı kullanımda mide bulantısı yapabilir. Hamilelikte önerilmez.
HAZIRLANIŞ ŞEKLİ
Kurutulmuş çiçek ve yapraklarından çay hazırlanır, haricen lapa olarak uygulanır.
BİTKİ İÇERİĞİ
Uyuz otu, Caprifoliaceae (hanımeligiller) familyasından çok yıllık otsu bir bitkidir. Avrupa ve Anadolu’da çayırlarda, dağ yamaçlarında doğal olarak yetişir. Halk arasında kelebek otu veya çayır papatyası olarak da bilinir. Bitkinin kök, yaprak ve çiçek kısımları tıbbi amaçla kullanılır. İçeriğinde iridoid glikozitler, flavonoidler, tanenler, saponinler, triterpenler ve uçucu yağlar bulunur.
BİTKİ ETKEN MADDESİ
Başlıca etken maddeleri scabiosid, asperulosid, luteolin, apigenin, tanen ve saponinlerdir. Bu bileşikler antimikrobiyal, antiparaziter, yara iyileştirici, antioksidan ve antienflamatuar etki gösterir.
BİTKİNİN İLAÇ SEKTÖRÜNDE KULLANILAN ETKEN MADDESİ
Scabiosa türlerinin ekstresi, cilt hastalıklarına karşı geliştirilen topikal merhemlerde ve antiseptik solüsyonlarda kullanılmıştır. Uyuz otu ekstresi, geleneksel olarak deri parazitlerine (özellikle uyuz ve egzama) karşı bitkisel formülasyonlarda etken madde olarak yer alır.
BİTKİ GIDA TAKVİYELERİNDE KULLANILAN EKSTRAKT MADDESİ VAR MI
Nadiren. Uyuz otu ekstresi, doğrudan gıda takviyesi olarak kullanılmaz; ancak antioksidan ve bağışıklık destekleyici karışımlarda yardımcı bileşen olarak bulunabilir.
MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİK OLARAK KULLANIMI VAR MI
Scabiosa bileşikleri, hücre kültürü deneylerinde inflamatuar genlerin (TNF-α, IL-6, COX-2) ekspresyonunu baskılamış; antioksidan genlerin (SOD, GPx, CAT) aktivitesini artırmıştır. Ayrıca keratinosit hücrelerinde yara iyileşmesini hızlandırıcı etkiler gözlenmiştir.
LOKMAN HEKİMLERDEN KISA GERÇEK FORMÜLLER VEYA KULLANIMI
İbn-i Sina, uyuz ve deri hastalıklarında 'deriyi arındıran ve kanı temizleyen bitkiler' arasında bu tür otları tavsiye etmiştir. Davud el-Antaki, uyuz otunun suyu ile yıkanmanın 'ciltteki kaşıntı ve yara izlerini yok ettiğini' belirtmiştir. Anadolu hekimleri, bitkiyi kaynatıp suyu ile vücut banyosu yaparak cilt temizliği ve yara iyileşmesi için kullanmışlardır.