Yüksükotu

BİTKİ TANIMI

İki yıllık, gösterişli mor çiçekleri olan, yaprakları uzun ve oval bir bitkidir.

GÜNLÜK KULLANIM

Dozajı çok dikkatli ayarlanmalıdır, genellikle günlük kullanım halk arasında tercih edilmez.

MODERN BİLİMDE

Kalp yetmezliği ve aritmi tedavisinde farmakolojik etkileri incelenmiştir.

KULLANIM ALANLARI

Kalp ilaçlarında etken madde kaynağı olarak kullanılır.

YAN ETKİLERİ

Yanlış kullanımı ciddi kalp problemlerine yol açabilir, zehirlidir.

HAZIRLANIŞ ŞEKLİ

Yapraklarından ekstre hazırlanır, modern farmakolojide standartize edilir.

BİTKİ İÇERİĞİ

Yüksük otu, Plantaginaceae (sinirotugiller) familyasından, Avrupa kökenli, iki yıllık otsu bir bitkidir. Mor veya pembe çiçekleriyle tanınır. İçeriğinde güçlü kardiyak glikozitler, flavonoidler, saponinler ve fenolik bileşikler bulunur. Bitkinin özellikle yaprakları tıbbi olarak kullanılır. Zehirli olmasına rağmen doğru dozda kullanıldığında kalp kası üzerinde düzenleyici etki gösterir.

BİTKİ ETKEN MADDESİ

Başlıca etken maddeleri digitoksin, digoksin, gitoksin ve lanatozid A-E bileşikleridir. Bu glikozitler kalp kasının kasılma gücünü artırır, nabzı düzenler ve kalp yetmezliği tedavisinde kullanılır.

BİTKİNİN İLAÇ SEKTÖRÜNDE KULLANILAN ETKEN MADDESİ

Digitalis purpurea, modern tıpta dijital glikozitlerin (özellikle digoksin ve digitoksin) ana kaynağıdır. Bu bileşenler kalp yetmezliği ve atriyal fibrilasyon tedavisinde kullanılan reçeteli ilaçların temelini oluşturur. Farmasötik üretim için bitkiden saflaştırılarak elde edilir.

BİTKİ GIDA TAKVİYELERİNDE KULLANILAN EKSTRAKT MADDESİ VAR MI

Hayır. Zehirli yapısından dolayı doğrudan gıda takviyelerinde kullanılmaz. Ancak laboratuvar ortamında elde edilen saflaştırılmış glikozit türevleri ilaç formunda kullanılır.

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİK OLARAK KULLANIMI VAR MI

Digitalis glikozitleri, Na⁺/K⁺-ATPaz enzimini inhibe ederek hücre içi kalsiyum düzeyini artırır. Bu mekanizma kalp kası kontraktilitesini güçlendirir. Ayrıca kanser hücrelerinde apoptoz (programlı hücre ölümü) indüklediği ve hücre döngüsü genlerinin (p53, Bax, Bcl-2) ekspresyonunu düzenlediği tespit edilmiştir. Moleküler biyolojide kardiyak iyon kanalları üzerine yapılan araştırmalarda model bileşik olarak kullanılır.

LOKMAN HEKİMLERDEN KISA GERÇEK FORMÜLLER VEYA KULLANIMI

İbn-i Sina, 'kalbi kuvvetlendiren ama ölçüsüz kullanıldığında zararlı olan bitkiler' arasında yüksük otuna benzer nitelikte bitkilerden söz eder. Davud el-Antaki, 'kalbi kuvvetlendirici, nefesi açıcı fakat dozu dikkatle belirlenmeli' bitkilerden bahseder. Anadolu’da bu bitki 'azı panzehir, çoğu zehir' denilerek sadece ehil hekimlerce kullanılmıştır.