Zakkum

BİTKİ TANIMI

Her mevsim yeşil kalan, pembe-beyaz çiçekli, zehirli özelliğe sahip bir çalıdır.

GÜNLÜK KULLANIM

Günlük kullanım önerilmez, çünkü zehirlidir.

MODERN BİLİMDE

Kalp glikozitleri açısından araştırılmıştır.

KULLANIM ALANLARI

Süs bitkisi olarak yetiştirilir, tıbbi kullanımda dikkat gerektirir.

• Ağrı kesici
• Cilt
• Kötü huylu hücreler,

YAN ETKİLERİ

Tüm kısımları zehirlidir, yanlış kullanım ölümcül olabilir.

HAZIRLANIŞ ŞEKLİ

Gelenekte çok sınırlı tıbbi kullanımı olmuştur, modern kullanım önerilmez.

BİTKİ İÇERİĞİ

Zakkum, Apocynaceae (zakkumgiller) familyasından, Akdeniz iklimine özgü, herdem yeşil, çiçekli bir çalı bitkisidir. Halk arasında ağu ağacı olarak bilinir. Güzel görünümüne rağmen oldukça zehirlidir. İçeriğinde kardiyak glikozitler, flavonoidler, triterpenler, saponinler ve alkaloidler bulunur. En önemli bileşenleri oleandrin, neriin ve digitoksin benzeri maddelerdir.

BİTKİ ETKEN MADDESİ

Başlıca etken maddeleri oleandrin, neriin ve digitoksigenindir. Bu bileşenler kardiyak kas hücreleri üzerinde doğrudan etki gösterir, güçlü pozitif inotropik (kalp kası kuvvetlendirici) etki yapar, ancak yüksek dozda toksiktir.

BİTKİNİN İLAÇ SEKTÖRÜNDE KULLANILAN ETKEN MADDESİ

Zakkumun saflaştırılmış glikozit türevleri, farmasötik araştırmalarda kanser hücrelerinin apoptoz (programlı hücre ölümü) mekanizmalarını tetikleyen potansiyel bileşikler olarak incelenmiştir. Ancak toksisite riski nedeniyle doğrudan ilaç formülasyonlarında kullanılmamaktadır. Bazı deneysel çalışmalar, oleandrin’in antikanser ve antiviral etkilerini rapor etmiştir.

BİTKİ GIDA TAKVİYELERİNDE KULLANILAN EKSTRAKT MADDESİ VAR MI

Hayır. Zakkum yüksek toksisite içerdiği için gıda takviyelerinde veya bitkisel karışımlarda kullanılmaz. Kontrollü laboratuvar çalışmaları dışında insan tüketimine uygun değildir.

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİK OLARAK KULLANIMI VAR MI

Oleandrin bileşiği, hücre kültürlerinde Na⁺/K⁺-ATPaz enzimini inhibe ederek hücre içi kalsiyum artışı oluşturur. Bu mekanizma kalp kası hücrelerinde kasılmayı artırırken, bazı kanser hücrelerinde apoptoz genlerinin (Bax, Caspase-3) aktivasyonuna yol açmıştır. Ayrıca NF-κB sinyal yolunu baskılayarak tümör hücre proliferasyonunu azaltıcı potansiyel göstermiştir. Bu etkiler deneysel düzeydedir.

LOKMAN HEKİMLERDEN KISA GERÇEK FORMÜLLER VEYA KULLANIMI

İbn-i Sina, 'zehirli ama ehli tarafından doğru kullanıldığında faydalı olan bitkiler' arasında zakkum benzeri bitkilerden bahseder. Davud el-Antaki, 'ağu ağacının çok az miktarının dahi kalbi kuvvetlendireceğini, fazlasının ise öldürücü olacağını' belirtmiştir. Eski Anadolu hekimleri, zakkumun özsuyunu haricen yara ve deri lezyonlarında mikrop öldürücü olarak çok sınırlı şekilde kullanmışlardır.