- Bitki Adı
- Yakı sakızı
- Bitki Diğer Adları
- Karasakız
- Latince Adı
- Scorzonera latifolia
- Almanca Adı
- Breitblättrige Schwarzwurzel
- Arapça Adı
- علكة سوداء
- Farsça Adı
- صمغ سیاه
- Fransızca Adı
- Scorsonère à larges feuilles
- İngilizce Adı
- Broad-leaved viper’s grass
- İtalyanca Adı
- Scorzonera a foglie larghe
- Rusça Adı
- Скорцонера широколистная
- Yunanca Adı
- Σκορτζονέρα πλατύφυλλη
- Bulunduğu Yer
- Orman açıklıkları, dağ etekleri ve Anadolu’nun çeşitli bölgeleri.
- Toplanma Zamanı
- Yaz aylarında sakız salgısı toplanır.
- Kullanılan Bölgesi
- Kökünden elde edilen sakızı.
- Yetiştiği Bölgeler
- Anadolu, Kafkasya ve Doğu Akdeniz bölgeleri.
- Bitki Tanımı
- Çok yıllık, geniş yapraklı, köklerinden sakız elde edilen otsu bir bitkidir.
- Günlük Kullanım
- Sakızı çiğnenerek veya bazı geleneksel karışımlarda kullanılmıştır.
- Modern Bilimde
- Doğal reçineler ve sakızların farmakolojik etkileri üzerine incelemeler yapılmaktadır.
- Kullanım Alanları
- Ağız sağlığı,
- Yan Etkileri
- Aşırı kullanımı mide rahatsızlıklarına yol açabilir.
- Hazırlanış Şekli
- Sakızı doğrudan çiğnenir veya bazı karışımlara eklenir.
- Azerbaycan Adı
- Qarasakız
- Ağrı kesici,
- Diş,
- Kısırlık,
- Kurt düşürmek,
- Mide rahatlatıcı,
- Bitki İçeriği
Yakı sakızı, Asteraceae (papatyagiller) familyasından, Anadolu’ya özgü çok yıllık bir bitkidir. Halk arasında karasakız olarak bilinir. Bitkinin köklerinden ve gövdesinden elde edilen koyu reçine tıbbi ve geleneksel tedavilerde kullanılır. İçeriğinde inülin, reçine, kauçuk, saponinler, flavonoidler ve polifenolik bileşikler bulunur.
- Bitki Etken Maddesi
Başlıca etken maddeleri inülin, skorzol, skorzolosit, flavonoidler (apigenin, luteolin) ve fenolik asitlerdir. Bu bileşikler antioksidan, antienflamatuar, yara iyileştirici, sindirim düzenleyici ve bağışıklık güçlendirici etkiler gösterir.
- Bitkinin İlaç Sektöründe Kullanılan Etken Maddesi
Scorzonera türlerinden elde edilen inülin ve polifenoller, ilaç endüstrisinde prebiyotik, metabolizma düzenleyici ve yara iyileştirici formülasyonlarda kullanılmaktadır. Ayrıca, yakı sakızı ekstresi topikal yara kremlerinde ve kas gevşetici preparatlarda destekleyici madde olarak değerlendirilir.
- Bitki Gıda Takviyelerinde Kullanılan Ekstrakt Maddesi Var mı
Evet. Yakı sakızı ekstresi, bağışıklık güçlendirici ve sindirim destekleyici gıda takviyelerinde kullanılmaktadır. Ayrıca, kök özleri prebiyotik inülin kaynağı olarak bağırsak florasını düzenleyici etkisiyle değerlendirilir.
- Moleküler Biyoloji ve Genetik Olarak Kullanımı Var mı
Scorzonera bileşikleri, hücre kültürü araştırmalarında oksidatif stres altında hücre koruyucu etki göstermiştir. Antioksidan genlerin (Nrf2, SOD, GPx) aktivitesini artırırken inflamatuar genlerin (IL-6, COX-2, TNF-α) baskılanmasına neden olmuştur. Ayrıca, fibroblast hücrelerinde kolajen sentezini artırarak yara iyileşmesini hızlandırdığı belirlenmiştir.
- Lokman Hekimlerden Kısa Gerçek Formüller veya Kullanımı
İbn-i Sina, 'yarayı kurutan ve doku yenileyen reçineler' arasında benzer nitelikte bitkilerden söz etmiştir. Davud el-Antaki, karasakız reçinesini 'kas ağrılarında yakı olarak kullanılan ve iltihabı çözen' bir madde olarak tarif eder. Anadolu hekimleri, yakı sakızını ısıtarak lapa hâlinde ağrılı bölgelere uygulamış ve içten sindirimi kolaylaştırmak için kaynatılmış suyu kullanmışlardır.