- Bitki Adı
- Yakı Sakızı
- Bitki Diğer Adları
- Yara sakızı, Dağ sakızı
- Azerbaycan Adı
- Yara sakızı
- Latince Adı
- Latex Scorzonerae latifolia
- Almanca Adı
- Heilsame Milchsaft
- Arapça Adı
- صمغ الجروح
- Farsça Adı
- صمغ زخم
- Fransızca Adı
- Gomme de Scorzonère
- İngilizce Adı
- Wound resin
- İtalyanca Adı
- Gomma di scorzonera
- Rusça Adı
- Латекс скорцонеры
- Yunanca Adı
- Σκόρζονέρα ρητίνη
- Bulunduğu Yer
- Dağlık bölgeler, Anadolu
- Toplanma Zamanı
- İlkbahar-yaz aylarında bitkiden özsuyu alınır
- Kullanılan Bölgesi
- Lateksi (sütlü özsuyu)
- Yetiştiği Bölgeler
- Anadolu, Kafkasya, Orta Doğu
BİTKİ TANIMI
Çok yıllık, geniş yapraklı, sütlü özsuyu olan bir bitkidir; lateksi kurutulup yakı sakızı elde edilir.
GÜNLÜK KULLANIM
- Çıban ve yaralara yakı olarak sürülür
MODERN BİLİMDE
Antimikrobiyal ve yara kapatıcı etkileri araştırılmaktadır.
KULLANIM ALANLARI
- Yara kapatıcı, iltihap çekici, romatizma ağrılarına yakı
YAN ETKİLERİ
Uzun süreli kullanımda cilt tahrişine yol açabilir.
HAZIRLANIŞ ŞEKLİ
Lateks kurutulur, hamur haline getirilerek yakı yapılır.
- Hippokrates
Hippokrates, yara kapatıcı ve iltihap çekici özsuları tıbbi amaçla kullanmıştır.
- Galinos (Galen)
Galinos, sütlü özsulardan elde edilen sakızların yakı olarak uygulanmasını tavsiye etmiştir.
- Harîs İbn-İ Kelede
Çıban ve yaralara doğal reçinelerden hazırlanan yakılar önermiştir.
- El Kindî
El Kindî, yaralara sürülen reçinelerden ve sakızlardan ilaç yapmıştır.
- Köse Sabur-Şapur İbn Sahl
Yara kapatıcı özelliği olan reçineleri ilaç tariflerinde zikretmiştir.
- İbn-i Mâce
Yara ve çıban tedavisinde bitkisel yakıların faydasını aktarmıştır.
- Ebu Bekir Er-Râzî
Yakı sakızını yara kapatıcı olarak değerlendirmiştir.
- İbn-i Sînâ
El-Kanun fi’t-Tıbb’da yara kapatıcı ve çıban olgunlaştırıcı sakızlardan bahsetmiştir.
- Ebu Nuaym El-İsfahânî
Yakı sakızının yara için kullanıldığını kaydetmiştir.
- İbn Kayyim El-Cevziyye
Yara tedavisinde doğal reçinelerin önemini vurgulamıştır.
- Ebu Davud El-Antakî
Yakı sakızını yara ve romatizma için tavsiye etmiştir.
- Zürkânî-Muhammed B. Abdülبâki
Yakı sakızının çıban ve yaralara uygulandığını nakletmiştir.
BİTKİ İÇERİĞİ
1. Reçine ve sakız fraksiyonları içerir.
2. Kauçuk benzeri polimerler (poliizopren) bulunur.
3. Fenolik bileşikler ve az miktarda uçucu bileşenler taşır.
ETKEN MADDESİ
1. Poliizopren esaslı lateks.
2. Reçine asitleri ve fenolik türevler.
İlaç Sektöründe Kullanımı, Gıda Takviyelerinde Kullanımı, Moleküler Biyoloji ve Genetikte Kullanımı
1. İlaç sektöründe haricen yapıştırıcı ve koruyucu özellikleri için geleneksel yakı ve plasterlerde değerlendirilmiştir.
2. Gıda takviyelerinde doğrudan kullanımı yoktur.
3. Moleküler biyoloji ve genetik alanında belirgin bir kullanım bildirimi yoktur.
LOKMAN HEKİMLERDE KULLANIMI
1. Lokman Hekim geleneğinde çıban ve apselerde çekici yakı olarak haricen uygulanmıştır.
2. Yaralı bölgeyi kapatıp dış etkenlere karşı koruma sağlamak amacıyla kullanılmıştır.
3. Uygulamalar haricen ve sınırlı süreli olacak şekilde yapılmıştır.