Yer Bademi

• Yer bademi

BİTKİ TANIMI

Cyperus esculentus, yumruları besin değeri yüksek, otsu ve çok yıllık bir bitkidir.

GÜNLÜK KULLANIM

Kavrulmuş, kurutulmuş veya içecek (Horchata de chufa) olarak tüketilir.

MODERN BİLİMDE

Lif, nişasta ve oleik asit açısından zengindir; prebiyotik özellikleri araştırılmıştır.

KULLANIM ALANLARI

Beslenmede atıştırmalık, içecek, un yapımı; gelenekte enerji verici.

YAN ETKİLERİ

Aşırı tüketim sindirim sorunlarına yol açabilir.

HAZIRLANIŞ ŞEKLİ

Yumrular kurutularak kavrulur, öğütülerek un veya içecek yapılır.

BİTKİ İÇERİĞİ

Yer bademi, Cyperaceae (hasırotugiller) familyasından çok yıllık otsu bir bitkidir. Halk arasında çufa, kaplan fındığı veya tigernut olarak bilinir. Afrika, Akdeniz ve Asya bölgelerinde yetişir. Yumrularından elde edilen tohum benzeri besleyici kısımlar tüketilir. İçeriğinde nişasta, lif, oleik asit, linoleik asit, E vitamini, kalsiyum, magnezyum, potasyum ve fitosteroller bulunur.

BİTKİ ETKEN MADDESİ

Başlıca etken maddeleri oleik asit, linoleik asit, tokoferoller, fitosteroller ve polifenolik bileşiklerdir. Bu maddeler antioksidan, lipid düzenleyici, prebiyotik ve sindirim sistemini destekleyici etkilere sahiptir.

BİTKİNİN İLAÇ SEKTÖRÜNDE KULLANILAN ETKEN MADDESİ

Yer bademi yağı, farmasötik ve kozmetik endüstrilerinde taşıyıcı yağ ve nemlendirici olarak kullanılmaktadır. Ayrıca oleik asit ve tokoferol içeriği nedeniyle cilt onarıcı ve antioksidan formülasyonlarda yer alır. Deneysel çalışmalarda hiperlipidemiye karşı doğal bir lipid düzenleyici ajan olarak incelenmektedir.

BİTKİ GIDA TAKVİYELERİNDE KULLANILAN EKSTRAKT MADDESİ VAR MI

Evet. Yer bademi ekstresi, yüksek lif içeriği ve sindirim destekleyici özelliği nedeniyle prebiyotik gıda takviyelerinde kullanılmaktadır. Ayrıca enerji artırıcı ve bağışıklığı destekleyici takviyelerde doğal bitkisel kaynak olarak değerlendirilmektedir.

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİK OLARAK KULLANIMI VAR MI

Cyperus esculentus ekstresi, hücre kültürlerinde lipid metabolizmasını düzenleyen genlerin (PPAR-α, CPT1, FAS) ekspresyonunu modüle ettiği gösterilmiştir. Ayrıca antioksidan savunma genlerinin (Nrf2, SOD, GPx) aktivitesini artırırken inflamatuar genlerin (IL-6, TNF-α) baskılandığı belirlenmiştir.

LOKMAN HEKİMLERDEN KISA GERÇEK FORMÜLLER VEYA KULLANIMI

İbn-i Sina, yer altı yumrularını 'vücuda sıcaklık ve enerji veren, mideyi yumuşatan' bitkiler arasında zikretmiştir. Davud el-Antaki, çufayı 'bedeni kuvvetlendiren, erkekliği artıran ve sindirimi kolaylaştıran' besinler arasında sayar. Anadolu hekimleri yer bademini sütle kaynatıp enerji verici içecek olarak kullanmışlardır.